Wydarzenie w ramach XI Festiwalu Kultury Żydowskiej Zbliżenia (6–10.09.2023)
Uczestnicy – studenci i absolwent aMuz – tegorocznej, siódmej już, edycji warsztatów Academia Musica Judaica zmierzyli się z poezją Celii Dropkin, kontrowersyjnej XX-wiecznej poetki jidysz. W rezultacie powstało osiem piosenek, opartych na wierszach poetki.
„Dzień i noc” zamyka płytę w klamrę czasową, w której możemy wsłuchać się w sensualną poezję Celii Dropkin. To tak, jakbyśmy przeżywali razem z autorką dzień pełen rozmyślań, zdarzeń, buzującej kobiecej energii i rozchwianych miłosnych emocji. Początkowe utwory na płycie symbolizują „Światło dnia”, które rozbudza emocje jasne i pozytywne, w środku dnia słuchacza dopada nostalgia, by zbliżając się do jego końca zajrzeć w najmroczniejsze zakamarki skrywanych emocji. Płytę otwierają i zamykają dwa utwory instrumentalne, pierwszy skomponowany przez Karolinę Krzyżanowską, a drugi – przez Antoniego Wojnara.
Karolina Arczewska, Antoni Wojnar
Celia Dropkin – poetka, prozaiczka, malarka. Urodziła się w 1887 r. w Bobrujsku na Białorusi. Tradycyjne wykształcenie żydowskie otrzymała od rebecin, skończyła też szkołę rosyjską, potem uczyła się w Warszawie i Kijowie, tam poznała w 1906 r. pisarza hebrajskiego Uri Gnessina, z którym relacja miała ważne znaczenie dla jej twórczości. Wtedy też zaczęła pisać wiersze, najpierw – po rosyjsku. Z Gnesiniem udała się na parę miesięcy do Warszawy, następnie wróciła do Bobrujska, gdzie w 1909 r. poślubiła działacza Bundu – Szmaję Dropkina, który już rok po ślubie musiał z powodu swojej działalności politycznej wyemigrować do USA. W 1912 r. również Celia wyjechała do Ameryki, gdzie nawiązała współpracę z jidyszowym środowiskiem literackim (Di Junge i Inzich). W 1918 r. zadebiutowała w jidysz. Za życia opublikowała tylko jeden zbiór poezji In hejsn wint w 1935 r. Od 1953 r. zajmowała się także malowaniem.
Poezja Dropkin jest wyraźnie egocentryczna, przez wielu uważana za ekshibicjonistyczną, ale na tym polegają jej siła i wyjątkowość. Niezwykła otwartość, bezpośredniość Dropkin w wyrażaniu podmiotowości kobiety, jej pragnień i doznań seksualnych, ambiwalencji doświadczenia macierzyństwa były nowością na gruncie literatury jidysz. Dropkin balansuje między tematem miłości, umieszczanej w kontekście instynktów i popędów, a śmiercią. Miłość, którą możemy lokować w symbolicznej przestrzeni dnia, oraz śmierć, będąca po stronie nocy, tworzą w jej twórczości przejmującą całość. Częstym motywem jej pisarstwa jest gra, jaka toczy się między mężczyzną a kobietą, która prowadzi nieuchronnie do wyniszczenia, degradacji moralnej i egzystencjalnej jednej ze stron. Igranie z cierpieniem drugiej strony okazuje się tu koniecznym elementem utrzymującym wzajemne zainteresowanie i atrakcyjność. Pomimo pesymistycznej wizji miłości i namiętności, Dropkin traktuje te uczucia jako elementy absolutnie niezbędne, których musi doświadczać artysta/artystka, aby móc tworzyć. Popęd twórczy autorka ściśle łączy z męką namiętności, cierpieniem, poniżeniem zadawanym w miłości. Jej wiersze erotyczne to nie tylko manifest zerwania z ascetyczno-pruderyjnymi wzorcami mówienia o miłości w literaturze, ale również sfera twórczości, w której, według Dropkin, najpełniej realizuje się poetycka kreatywność kobiet, dlatego młodej adeptce pióra zaleca pisać właśnie poezję miłosną.
Dla Celii Dropkin jest oczywistością, że kobiety tworzą z gruntu inną lirykę niż mężczyźni, co wynika – jej zdaniem – ze ścisłego związku poezji z podświadomością, a ta zasadniczo różni obie płcie. Dodatkowym założeniem wstępnym jej rozważań jest podział poezji na dwa typy: tę, która jest skondensowaną myślą, i tę, która pozostaje skondensowanym uczuciem. Kobieta, jak zakłada poetka, jest bardziej zbliżona do świata natury, co wynika z jej funkcji macierzyńskiej, a tą sferą rządzą uczucie i instynkt, dlatego kobieta najpełniej się realizuje, tworząc wiersze miłosne i macierzyńskie (Dropkin rozróżnia te dwie kategorie utworów: muter-lider i libe-lider): „Noszenie nowego życia we własnym ciele odróżnia kobietę od mężczyzny i dlatego kobieta poetka musi pisać inne wiersze niż poeta”. Nie znaczy to bynajmniej, że poezja Dropkin jest apoteozą wyidealizowanego macierzyństwa. Wręcz przeciwnie, upominając się o prawo kobiety do rozkoszy, do realizowania kobiecej potencji erotycznej, dokonuje ona dekonstrukcji stereotypu jidysze mame.
Zanurzenie wierszy Dropkin w problemach związanych z kobiecością i przełamywanie przez nią związanych z tą sferą stereotypów, ale i idealizacji, spowodowało obecnie wzrost zainteresowania jej twórczością i uznanie przejawiające się przekładami na wiele języków, jednak za życia poetka spotkała się z ostrą krytyką, co przyczyniło się do jej „zamilknięcia” po wydaniu tylko jednego zbioru poezji.
Joanna Degler
Wykonawcy:
studenci Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku:
Sandra Bożewicz, Julia Iwaniuk, Julia Ostaszewska, Łukasz Kamiński – wokal
Karolina Krzyżanowska, Robert Shon Kispe Inka – fortepian
Adam Kisiel, Karolina Krzyżanowska – instrumenty klawiszowe
Liubou Tsudzila – klarnet
Bartłomiej Brózda – kontrabas
Łukasz Chmielewski – perkusja
ORGANIZATOR:
Fundacja Kultury Zbliżenia
PARTNERZY:
Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku
Metropolitalna Karta do Kultury
Gdański Archipelag Kultury
Plama GAK
Festivalt
Gmina Wyznaniowa Żydowska w Gdańsku
Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. Janiny Jarzynówny-Sobczak w Gdańsku
City Meble
Opera Bałtycka w Gdańsku
Liceum Sztuk Plastycznych w Gdańsku
Moveon Together
Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku
PATRONAT MEDIALNY:
trojmiasto.pl
www.gdansk.pl
Radio Złote Przeboje
Dofinansowano ze środków Województwa Pomorskiego, American Jewish Joint Distribution Committee i Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.
Wszystkie szczegóły można znaleźć na stronie: zblizeniafestiwal.org
